عامل نهم : اختلاف در موارد حجيّت اصول عمليّه از جمله امورى كه سبب اختلاف در فتوا شده ، اختلاف در موارد حجيّت اصل برائت و اصل احتياط و استصحاب و تخيير است كه آنها را اصول عمليّه مىناميم و بعد از عدم دسترسى به حكم چيزى در كتاب و سنّت به يكى از اين اصول چهارگانه كه شرح آن در علم اصول آمده است ، پناه مىبريم . با توجّه به اختلافى كه در محدودهء حجيّت اين اصول است ، فتاوا مختلف مىشود ، مثلًا : 1 . اخبارىها معتقدند كه مصرف دخانيات ، حرام است زيرا آنها در شبهات تحريميّه ( موارد شك در حرمت ) قائل به احتياط هستند . ولى اصوليون مباح مىدانند زيرا در اين گونه موارد ، اصل برائت جارى مىكنند . « 1 » 2 . جمعى از فقهاى اهل سنّت مانند شافعى و گروه ديگرى طواف وداع را واجب مىدانند ولى به گفتهء علّامهء حلّى در « منتهى » اين طواف به اجماع علماى اماميّه مستحب است و از جمله به اصل برائت براى عدم وجوب آن تمسّك جسته‌اند . « 2 » 3 . شيخ طوسى در كتاب خلاف « 3 » ، فتوا داده است كه رمى جمرهء عقبه در ايّام تشريق ، پيش از ظهر جايز نيست و اين رأى ، موافق شافعى و ابو حنيفه است و دليل آن را اجماع و احتياط مىشمرد ولى صاحب كتاب جواهر اجماع را درست نمىداند و از دلايلى كه براى جواز قبل از زوال مىشمرد ، اصل برائت است . « 4 » عامل دهم : اختلاف نظر در مورد محدودهء قواعد فقهيّه قواعد فقهيّه ، يك سلسله احكام كليّه هستند كه از كتاب و سنّت يا دليل عقل و اجماع استنباط شده‌اند ، ولى در محدودهء آنها گاهى در ميان فقها ، اختلاف نظر است مانند قاعدهء لا ضرر ، قاعدهء سوق يا بازار مسلمين ، قاعدهء يد ، قاعدهء ضمان ، قاعدهء صحّت ( حمل فعل مسلم بر صحت ) ، قاعدهء نفى حرج ، قاعدهء طهارت و مانند اينها . « 5 » اين قواعد به طور اجمال ، غالباً مورد قبول همهء فقهاى اعمّ از شيعه و اهل سنّت است ولى حدّ و حدود آنها مورد اتفاق نظر نيست ، مثلًا : 1 . قاعدهء طهارت بنابراين كه ، غير مسلمان را نجس بدانيم ، بحث

--> ( 1 ) . بعضى از فقهاى معاصر استفاده از دخانيات را به خاطر ضررهاى مسلّمى كه دارد به حكم لا ضرر حرام مىشمارند . ( 2 ) . منتهى المطلب ، ج 2 ، ص 177 . ( 3 ) . كتاب الخلاف ، ج 2 ، ص 350 . ( 4 ) . جواهر الكلام ، ج 20 ، ص 18 . ( 5 ) . شرح بيشتر در موارد قواعد فقه را مىتوانيد در كتاب القواعد الفقهيّه ، تأليف آية اللَّه مكارم شيرازى و القواعد الفقهيّه تأليف مرحوم آية اللَّه بجنوردى ، و از اهل سنّت موسوعة القواعد الفقهيّه ، تأليف محمّد صدق الغزّى ، و القواعد الفقهيّه تأليف دكتر يعقوب بن عبد الوهاب جستجو كنيد .